بیان مساله: تنوع کالبدی و نحوه سازماندهی فضا دو عامل شخصیت بخشی در گونه­ های مختلف معماری به حساب می­ آید. بررسی تغییرات در دو شاخصه ذکر شده، می­ تواند روشی برای فهم و شکل­ گیری کالبد معماری باشد. در نتیجه مقایسه شیوه­ های معماری در دوره ­های مختلف را می­توان در سنجش این دو شاخصه، تاثیر­گذار یافت. این موضوع در شهری مثل اصفهان که دارای بافت تاریخی است، حائز اهمیت می ­باشد.سوال تحقیق: این پژوهش با مطالعه در همین بستر، به دنبال پاسخی برای پرسش ­های مطرح شده می ­باشد. این پرسش ­ها عبارتند از: مولفه ­های تأثیرگذار بر شکل­ گیری کالبدی کدامند؟ تنوع کالبد معماری در بقاع دوره ­های سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی در شهر اصفهان، نمایانگر تغییر در چه مولفه ­هایی است؟اهداف تحقیق: هدف پژوهش شناسایی عوامل موثر بر تنوع در بقاع متبرکه شهر اصفهان است، که با مقایسه تطبیقی میان چهار دوره تاریخی سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی صورت می­ گیرد.روش تحقیق: این پژوهش با روش تحلیلی- تاریخی و مورد کاوی، به مقایسه تطبیقی مولفه ­های تنوع در بقاع متبرکه شهر اصفهان در چهار دوره تاریخی ذکر شده پرداخته است. جامعه نمونه شامل شش بقعه: امامزاده اسماعیل، امامزاده جعفر، بقعه شهشهان، امامزاده شاه ­زید، بقعه بابارکن­ الدین و بقعه عمو عبداله می ­باشد.مهم­ ترین یافته ­ها و نتیجه ­گیری تحقیق: مقایسه تطبیقی و تحلیلی مولفه­ های تنوع در بقاع دوره­ های سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی در شهر اصفهان، گویای آن است که تنوع کالبدی در بقاع این چهار دوره، با یکدیگر تفاوت داشته و شباهت ­ها در استفاده از الگو­های هندسی در دو دسته ­بندی دوره­ ی سلجوقی و تیموری در مقابل دو دوره ­ی ایلخانی و صفوی می ­باشد.

بیان مسئله: بروز موج نوگرایی در تاریخ معاصر ایران موجبِ پیدایش مدارسی به شیوه ی اروپایی در کشور و شهر اصفهان شد. این مدارس از نظر محتوای دروس و معماریِ بنا با مدارس سنتی متفاوت بودند. در اواخر دوره ی قاجار و دوره ی پهلوی اول، به تبع افزایش جمعیت در ایران و نیز سیاست دولت وقت در زمینه ی توسعه ی کمّی مدارس به منظور تربیت نیروی متخصص، ساخت مدارس در دستور کار قرار گرفت. اهمیت تحقیق حاضر از آن حیث است که اکثر پژوهش ها درباره ی معماری مدارس اصفهان به مدارس سنتی (مدارس علمیه) شهر اصفهان می پردازند، و به معماری مدارسِ معاصر، خصوصاً در دوره های مذکور، و روند شکل گیری آن کمتر توجه شده است. هدف پژوهش: این پژوهش در پی شناخت عوامل تاریخی-سیاسی، فرهنگی و اجتماعیِ تأثیرگذار بر شکل گیری مدارس نوین اصفهان در دوره های مذکور، و شناخت ماهیت معماری و مقایسه ی ساختار کالبدی و شیوه ی معماری این مدارس با یکدیگر است. روش پژوهش: مطالعه ی حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و موردپژوهی انجام شده است. پنج مدرسه به عنوان نمونه ی موردی برگزیده شدند و تاریخچه ی شکل گیری آن ها با روش کتابخانه ای و اسنادی مورد مطالعه قرار گرفت؛ سپس، با روش میدانی، اطلاعات مدارس کامل شد و این مدارس براساس هدف پژوهش با یکدیگر مقایسه شدند. نتیجه گیری: از مهم ترین عوامل شکل گیری مدارس نوین می توان به انقلاب مشروطیت، نقش حکومت پهلوی اول، میسیونرهای انگلیسی، و استادکارهای بومی شهر اشاره کرد؛ در مورد دوره ی پهلوی، تمایل حکومت به ایجاد شیوه ی باستان گرایی در معماری، در مورد میسیونرها، تحولات دو قرن نوزدهم و بیستم در اروپا و تغییر ساختار آموزشی غرب و احداث چند مدرسه در اصفهان توسط میسیونرهای فرانسوی و انگلیسی و تأثیر آن ها در ایجاد ساختار معماری مشابه مدارس غربی، و در مورد آخر حضور استادکارهای بومی (اصفهانی) در این شهر و تمایل آن ها به اجرای شیوه ی سنتی (اصفهانی) در معماری مدارس، تعیین کننده بوده اند. این عوامل در کنار هم منجر به ایجاد نوعی معماری تلفیقی در ساختمان های اکثر مدارس اصفهان در دوره های مذکور شده است.

اغلب متخصصان تاریخ معماری، بر این باورند که معماری کلیسا امری است "غربی"، که سرآغاز و روند تکاملی واحدی دارد. این نگاه، حاصل شناخت نادرست تاریخ معماری کلیسا، بر بستر شرقی یا بی توجهی به آن است. مقاله حاضر در نظر دارد در یک بررسی زمینه گرایانه، سرآغاز معماری کلیسای غربی، که عمدتا ریشه در فرهنگ یونانی-رومی دارد و کلیسای ارمنی، که ریشه در فرهنگ معماری محلی از دوران پیشااورارتویی تا دوران متاخر پیشامسیحی دارد، را مورد مطالعه تطبیقی و تحلیلی قرار دهد. طبق یافته های پژوهش، علی رغم وجود هر دو نوع ساختار خطی و مرکزی در ابتدای دوران شکل گیری معماری کلیسا در ارمنستان و غرب، باید تصریح کرد که ساختار خطی در شکل آشنای باسیلیکای مسیحی در غرب و ساختار مرکزی، که به زعم برخی ذاتا "شرقی" است، در معماری ارمنی، غالب است. کلیساهای خطی و مرکزی در دو فرهنگ، دارای سرمنشا و ویژگی های متفاوت هستند. ساختارهای مرکب مرکزگرا در معماری پیش از رنسانس در کلیسای غربی، محدود به تجربیات تمدن بیزانس و وارثان معماری آن هستند. بررسی این ساختارهای ترکیبی، از جمله باسیلیک گنبددار، کلیسای پنج گنبدی وکلیسای صلیبی گنبدمرکزی، نشان دهنده تقدم این ساختارها در معماری کلیسای ارمنی و وام دار بودن معماری بیزانس و اروپا به معماری ارمنی است.

اخیراً، ادغام علم «بیولوژی» و علوم کاربردی زمینه های جدیدی را ایجاد کرده است که تعمیم هایی از «زیست شناسی تکاملی» مانند روباتیک تکاملی، مهندسی الگوریتم ها، اقتصاد تکاملی، و معماری هستند. تبارزایش با علم سامانه شناسی فیلوژنتیک (اکثراً کلادگرایی یا شاخه بندی خوانده می شود) وجوه اشتراک دارد که در آن تنها درختان فیلوژنتیک برای محدود کردن آرایه و نمایش گروه های دودمانی وابسته استفاده می شوند. در سامانه، تحلیل فیلوژنتیک به ابزاری ضروری برای پژوهش روی درخت فرگشتی حیات مبدل شده است. در معماری نیز کاربرد نظریه فرگشت در تکوین گونه های معماری بالاخص در معماری تاریخی و نگاه اپیستمولوژیک جایگاهی ویژه دارد. روش تحقیق توصیفی است که از ابزار تحلیل استدلال منطقی و بررسی نمونه های موردی مدرسه مونتگمری استفاده شده است. یافته های تحقیق نشان می-دهد که در رابطه با قیاس زیست شناختی تکامل در طبیعت و معماری و البته با رویکرد مادی و زیست شناختی، اولین بار مدرسه موراتوری در ایتالیا بود که این مباحث را در قالب یک طرحواره فیلوژنتیکی و بر اساس نظریه فرگشت مورد بررسی قرار داد. از دیدگاه موراتوری ها تاریخ هویتی مادی دارد و برهمین اساس جزء اصلی سازنده تاریخ معماری یک جسم مادی تصور می شود و این شی ء رشد کالبدی و فیزیکی داشته تا به بالاترین دوره تکامل خود می رسد. معمار گذشته ارزش های گونه-شناسانه را در مفهوم تبلور و آن را انتقال می داده است و بوسیله مفهوم گونه و عمل بر اساس آن پیوند بین گذشته و حال را بوجود می آورده است. این پیوند به زنجیری از حلقه-های به هم پیوسته که در طول تاریخ تکامل یافته تبدیل شده است که آن چه در زمان حال ساخته می شود یک حلقه به آن می-افزاید و برای عمل صحیح باید حلقه های قبلی آن را خواند که نقطه آغازین آن گونه پایه است و بازشناسی آن بخش مهمی از کار موراتوری ها است. بدنه اصلی کار آن ها بازسازی روند گونه شناسی بر روی محور افقی زمان است. برای این کار از سه مرحله باید گذشت: 1. انتخاب مکان؛ 2. انتخاب مقیاس گونه شناسی (منطقه، شهر، بافت، بنا)؛ 3. روند گونه شناسی (رده بندی بنا، گسترش زمانی گونه، بازشناسی گونه پایه، ترسیم رشد گونه از ساده به تکامل بافت).